Tentamens tijdens ramadan: ‘Het vasten uitstellen is geen optie’

23 juni 2016|Posted in: Artikel, DUB.nl

Bij het inplannen van examens kan er geen rekening gehouden worden met de islamitische vastenmaand (ramadan), zo zei staatssecretaris Sander Dekker van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap afgelopen week in antwoord op Kamervragen. Volgens de staatsecretaris duurt de ramadan daarvoor te lang en is de afweging om te vasten een keuze van het individu. Echter zei Dekker dat onderwijsinstellingen op lokaal niveau wel kunnen besluiten om studenten tegemoet te komen. Hoe zit dat op de UU nu de ramadan samenvalt met de tentamenperiode?

Studenten die meedoen aan de ramadan halen lagere resultaten tijdens hun examens, dat blijkt uit onderzoek van de VU. Voor politieke beweging DENK was dat aanleiding om staatssecretaris Sander Dekker vragen te stellen over de maatregelen die hij wil nemen om de negatieve invloed van vasten op de studieresultaten van studenten te beperken. Daarbij werd door de politieke partij met name gekeken naar België en Engeland waar er al dergelijke maatregelen getroffen worden. Zo wordt in Engeland geprobeerd om examens waar veel leerlingen aan deel moeten nemen voorafgaand aan de ramadan te roosteren en worden in België de examens in de ochtend afgenomen en niet pas na een dag vasten.

Volgens de staatssecretaris is het echter niet mogelijk om rekening te houden met de islamitische vastenmaand. Daar duurt de ramadan te lang voor (31 dagen) en bovendien is de afweging om te vasten een individuele keuze. “Het is de individuele verantwoordelijkheid van een leerling om zich zo goed mogelijk voor te bereiden op toetsen en examens”, schrijft Dekker. “Het kan zijn dat leerlingen religieuze verplichtingen belangrijk vinden, ook in periodes waarin toetsen worden afgenomen. Die afweging laat ik aan het individu. Islamitische leerlingen die graag deelnemen aan het vasten kunnen er overigens ook voor kiezen om – eventueel in overleg met hun geestelijke – de vastenperiode te verplaatsen. Er zijn leerlingen die dat ook doen.” Maar, zei Dekker, onderwijsinstellingen kunnen wel op lokaal niveau besluiten om hun studenten tegemoet te komen. Dat zou dus ook opgaan voor de Universiteit Utrecht.

Uitstellen ramadan geen optie

Moslima Sara Achahchah (22), derdejaars student Islam en Arabisch, ziet het echter in tegenstelling tot de staatssecretaris niet als een keuze of ze vast of niet. “Als jij je volledig overgeeft aan de religie, dan horen daar richtlijnen bij. Om moslim te zijn, is één van de vijf voorwaarden dat je moet vasten.” Over het uitstellen van de ramadan naar na de tentamenperiode, hoorde ze onlangs voor het eerst. Op Facebook las ze berichten over een Egyptische fatwa – juridisch advies in de islam – dat stelde dat studenten die zich voorbereiden op examens het vasten mogen uitstellen als zij denken dat het een dusdanig negatief effect op hun studieresultaten heeft. De reacties waren niet uitsluitend positief. “Ik vind het mooi bedacht”, zegt Sara die aangeeft last te hebben van concentratieproblemen. “Het is goed dat mensen een nieuwe interpretatie van de Koran zoeken om zo een oplossing te vinden. Ik houd wel van oplossingsgerichtheid, maar ik zou zelf dit juridische advies niet kunnen volgen zonder daar een schuldgevoel over te krijgen.” Volgens Sara heeft dat te maken met het feit dat ze twijfelt aan de interpretatie van de desbetreffende geleerden en het feit dat het een advies is van een beperkt aantal geleerden uit Egypte. “Als de geleerden in Libië, Marokko en andere landen het hier ook over eens zouden zijn, dan zou ik het overwegen om het wel volgen.”

“Zonder koffie word ik niet wakker”

Op dit moment vast Sara dus negentien uur per dag (van drie uur ’s nachts tot tien uur ’s avonds), terwijl zij zich voorbereid op haar tentamens. Een islamitische vriendin van haar omschreef volgens haar goed hoe dat voelt. “Je bent aan het studeren, maar je hebt het gevoel dat alles op je netvlies blijft hangen en niet doordringt tot je hersenen. Maar het gaat niet alleen om het gebrek aan concentratie tijdens het leren zelf”, vult Sara aan. “je bent ook veel minder geconcentreerd tijdens het tentamen”.

“Ik zou dat absoluut niet kunnen”, zegt eerstejaarsstudent rechten Isabel Starmans (19) over het maken van tentamens op een lege maag. Ze zit met twee studiegenoten in de kantine van de universiteitsbibliotheek. Ze hebben net wat gedronken. ‘Ik denk wel dat ik het zou kunnen”, antwoordt haar studiegenoot Naomi Smits (21), “ik vergeet nu namelijk al heel vaak te ontbijten. Dan denk ik om drie uur in de middag: goh ik heb nog niet gegeten.” “Ja jij zou dat wel kunnen”, beaamt Isabel, “maar dat betekent ook geen koffie he?!” Dat maakt de zaak wat ingewikkelder geeft Naomi toe. “Ik denk dat ik het zou kunnen, behalve dat puntje van de koffie.” Ook voor Sara is koffie eigenlijk het grootste gemis gedurende de dag. “Ik word nu gewoon niet wakker.”

Tentamen van 19.30 tot 21.30 uur: dat is voor niemand fijn

Het idee om tentamens tijdens de ramadan in de ochtend te roosteren zoals in België wordt gedaan, kan eigenlijk van alle studenten op steun rekenen. “We hebben bij rechten soms tentamens van half acht ’s avonds tot half tien. Dat kan de universiteit tegenover ons al niet maken, laat staan tegenover mensen die de hele dag vasten”, stelt Naomi. “Het is misschien juist wel chill als de tentamens in de ochtend worden afgenomen, want dan hoef je niet meer de hele dag te stressen.” Ook voor vierdejaars student Frans Maria Broekhoff (24), die begrijpt dat je als islamitische student de ramadan niet zomaar opzij schuift, zou het geen probleem zijn om in de ochtend tentamens te maken als daarmee tegemoet gekomen kan worden aan islamitische studenten. Ze twijfelt echter of dat echt iets is waar de universiteit iets mee moet, omdat het in haar ogen toch vooral een eigen keuze is om te vasten of niet.

Ook Naomi ziet naast talloze oplossingen voor de problematiek – van je ziekmelden voor de tentamens tot aparte toetsmomenten voor islamitische studenten – ook wel het probleem van de discussie. “Als de ramadan nou maar één dag was, maar het duurt een maand. Dat maakt het een stuk lastiger om rekening mee te houden.” Dat is ook het standpunt van staatssecretaris Dekker die daarnaast stelt dat er te veel religies met bijbehorende feestdagen om allemaal in ogenschouw te nemen. Hij vult echter wel aan dat scholen op lokaal niveau wel enigszins de ruimte hebben om aanpassingen door te voeren. Bij de universiteit zijn er voor zover bekend, geen speciale verzoeken binnengekomen bij studieadviseurs of onderwijsdirecteuren in verband met de tentamens tijdens de ramadan. Het onderwerp staat wel op de agenda bij de commissie die zich buigt over het diversiteitsbeleid van de Universiteit Utrecht.

Een versie van dit artikel is verschenen op DUB.nl.

Leave a Reply


You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*