Held of sukkel?

6 mei 2012|Posted in: Reportage, Villamedia Magazine

De NVJ Academy organiseerde afgelopen maand een tweedaagse training om journalisten voor te bereiden op conflictgebieden. Annelies Waterlander volgde de cursus en leerde hoe ze zich staande kan houden in het mijnenveld dat oorlog heet. In gedachte keerde ze terug naar Irak.

‘Om aan te geven dat er ergens mijnen liggen wordt er soms een “natuurlijke” markering gemaakt’, vertelt sergeant-majoor Gortzen tijdens de defensietraining voor journalisten. ‘Denk bijvoorbeeld aan een fles op een stok, een kruis van een aantal houtjes of een knoop in het gras’, hoor ik hem nog zeggen voordat mijn gedachten afdwalen naar afgelopen zomer.
Even ben ik terug op mijn eerste dag in Noord-Irak waar ik twee maanden woonde omdat ik stage liep bij het Independent Media Centre in Kurdistan. Tijdens de taxirit door het Koerdische landschap vielen ze me opeens op; de stapeltjes stenen langs de weg. Keurig gestapelde keien in een veel minder geordend landschap. Het verbaasde me. ‘Wat zijn dat?’, vroeg ik aan mijn reisgenoten. Ik kreeg geen antwoord, maar bleef de hele route die stapeltjes zien. Op een gegeven moment vertelde iemand dat het waarschijnlijk de markeringen van graven zouden zijn, een soort wegmonumentjes. Een onprettige gedachte vond ik; een landschap zo zichtbaar bezaaid met leed. Toch probeerde ik vanuit de taxi een foto te maken van het tafereel. Raampje open en proberen iets op beeld te vangen. Nu bekijk ik die foto van dat stoffige maanlandschap en de absurde torentjes met andere ogen. Opeens zie ik geen wegmonumentjes meer, maar een mijnenveld.

Ik word uit mijn gedachte gewekt door een soort scheepshoorn die twee keer luid over het defensieterrein in Reek klinkt. Met negen journalisten zitten we op een tribune vanaf waar we de ene na de andere ontploffing bekijken. Er zijn al twee verfblikken de lucht in gevlogen, er is tien meter aan slagsnoer ontploft en we hebben gezien hoe je met explosieven een boompje uit de weg kunt ruimen. ‘Eenmaal oortjes’, roept de sergeant-majoor ons toe. Bijna allemaal steken we onze vingers in de oren. Een enkeling houdt echter liever zijn handen aan zijn foto- of videotoestel. Journalist ben je altijd, ook tijdens een training. Tweehonderd meter verderop ontploft er iets. Eerst is de trilling te voelen, een fractie later hoor ik de knal. Een stofwolk schiet de lucht in. Langzaam haal ik de vingers uit mijn oren, bang dat er misschien nog een knal zal volgen. Zojuist is ruim negen kilo TNT tot ontploffing gebracht. Te vergelijken met een anti-tankmijn. Een paar minuten later – als het sein ‘veilig’ is gegeven – staan we met zijn negenen aan de rand van de krater. We staren naar het gat dat is geslagen in de zandbak.

Vorig jaar rond deze tijd besloot ik voor twee maanden naar Sulaymaniyah (Irak) te gaan om daar stage te lopen. Ter voorbereiding las ik boeken, sprak ik met mensen die al eerder naar de Irakese stad waren gegaan en haalde ik de nodige vaccinaties. Eind juli keerde ik – tot opluchting van mijn ouders – heelhuids terug. Dat er tijdens mijn verblijf in Irak niets is mis gegaan, betekent niet dat er niets mis had kunnen gaan. Daar was ik me toentertijd minder van bewust dan nu. Door de defensietraining voor journalisten weet ik dat ik me veilig waande, terwijl het gevaar om de hoek loerde. Het was dan ook helemaal niet zo’n gek idee geweest als ik vorig jaar voor vertrek al een dergelijke training had gevolgd. Want met de kennis van vandaag zou ik niet meer elke dag op hetzelfde tijdstip een willekeurige taxi naar mijn werk hebben genomen. Een taxi die op mijn aanwijzingen ook nog eens vaak dezelfde route reed. Daar is op zich niets mis mee als je het kwaadwillenden erg makkelijk wilt maken. Journalist Peter ter Velde, één van de docenten van de training en zelf ervaringsdeskundige in oorlogs- en crisisgebieden, hamerde er daarom op dat je patronen moet voorkomen. ‘Routine is de grootste moordenaar.’
Gelukkig deed ik niet alleen maar dingen verkeerd afgelopen zomer. Toen werd verteld dat je in een auto het beste schuin achter de chauffeur kan gaan zitten, omdat je vanuit die positie het makkelijkste kan vluchten tijdens een gijzeling, kon ik tevreden concluderen dat ik inderdaad altijd die plek koos. Ik deed dat echter niet met het oog op eventuele kidnappers, maar omdat ik had geleerd dat je als vrouw niet naast een chauffeur ging zitten. Anders kon hij makkelijk aan je zitten, mocht hij die behoefte hebben.
Je zou kunnen zeggen dat ik de weg naar het correspondentschap – hoewel ik geen correspondent was en dat nog altijd niet ben – in verkeerde volgorde bewandelde. Ik begon met de buitenlandervaring en volgde daarna pas een cursus die je eigenlijk ter voorbereiding zou moeten volgen. Zolang je heelhuids thuis komt, zoals ik, is dat geen probleem. Maar het credo dat gedurende de hele cursus terugkeerde was niet voor niets: ‘als je overleeft ben je een held, als je iets overkomt een sukkel’.

Defensietraining
Tijdens de tweedaagse training  worden de verschillende risico’s van een conflictgebied uitgelicht. Zo leer je niet alleen alles over mijnen en ander explosief spul, maar ook hoe je je overlevingskansen tijdens een gijzeling vergroot en hoe je je laptop beveiligt. Natuurlijk neemt een dergelijke training niet alle risico’s weg, maar het zorgt er wel voor dat je weet hoe je moet handelen als je in bepaalde situaties verzeild raakt. Zoals Peter ter Velde tijdens de training zei: ‘als je over je veiligheid nadenkt, ben je meestal ook veilig’. De eerste dag is gericht op de theorie en vindt plaats bij de NVJ in Amsterdam, de tweede dag wordt onder andere ingevuld met praktijkoefeningen op het defensieterrein in Reek. Binnenkort zal de training worden uitgebreid met zaken zoals wondverzorging. Hiermee neemt de duur van het programma toe van twee naar vier dagen. De volgende defensietraining vindt vermoedelijk dit najaar plaats. Meer informatie: www.nvj.nl/academy

Leave a Reply


You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*